Choć jest to drugi pomnik Kopernika, który zobaczymy podczas naszego spaceru, w rzeczywistości jest znacznie starszy od monumentu znajdującego się obecnie przed wejściem do zamku. Brązowe popiersie autorstwa Johannesa Götza odsłonięto już w 1916. Początkowo stało przed zamkiem pod ozdobnym neogotyckim baldachimem. Na oryginalnym cokole widniał napis w języku niemieckim: „Wielkiemu astronomowi Mikołajowi Kopernikowi. Był administratorem zamku w Olsztynie w latach 1516 - 21 oraz 1521 - 24”.
Przed wkroczeniem Armii Czerwonej w 1945 popiersie Kopernika zostało ukryte w zamkowych piwnicach, dzięki czemu ocalało przed zniszczeniem. Po wojnie ustawiono je w obecnym miejscu w Parku Podzamcze, a niemiecką tablicę zastąpiono nową z polskim napisem: „Obrońcy grodu olsztyńskiego przed najeźdźcą krzyżackim. Wielkiemu Polakowi Mikołajowi Kopernikowi wdzięczni Polacy.” Był to nie tylko napis pamiątkowy, ale także element powojennej polityki historycznej. W odradzającym się po wojnie państwie polskim podkreślano polskie dziedzictwo Warmii oraz rolę Kopernika jako wybitnego Polaka, a jego obronę Olsztyna przedstawiano jako symbol wielowiekowych zmagań z zakonem krzyżackim.
Historia pomnika nie zakończyła się jednak wraz z drugą wojną światową. W czerwcu 2021 nieznani sprawcy przewrócili popiersie z cokołu. Na szczęście nie uległo ono poważnym uszkodzeniom. Po oczyszczeniu, konserwacji i wymianie mocowań wróciło na swoje miejsce już po kilku tygodniach.
